Focus op M110

[Wjdrijfhout]

M110 wordt zelden op zichzelf gefotografeerd. Het kleine broertje van M31 prijkt altijd op Andromeda foto's, maar als kleine witte vlek krijgt het zelf vaak maar weinig aandacht. Vandaar dat ik er maar een keer de focus op heb gezet (en om weer een object van de Messier-lijst af te kunnen tikken). Hierbij dus M110 in volle glorie. Wat mij opviel was dat er een soort zeer grove ruis in het stelsel zit. In eerste instantie dacht ik aan een fout in het fotograferen of bewerken. Maar meer en meer neig ik er nu toch naartoe dat het daadwerkelijk signaal is. Misschien daadwerkelijk individuele zwakke sterren in het stelsel, misschien gecombineerd met het nodige waterstof gas? Als iemand hier theorieën over heeft, hoor ik het graag. Op mijn website kun je nog wat meer gegevens vinden hierover: https://www.astroworldcreations.com/image-details/m110 .

M110.jpg (1.93 MiB) 17382 keer bekeken

[Muddelflut]

Zo, los van M31, geeft een heel ander beeld van M110. Zoals je zelf al zegt zie je hem meestal er gewoon bij.
Nu lijkt het "echt" op een sterrenstelsel. Leuk.

Ria

[Bob]

Prachtige foto WJ en zoals je zegt een sterk onderbelicht stelsel, dat geldt denk ik ook voor visueel waarnemen.
Als M 31 niet zo dichtbij stond zou 110 veel meer aandacht krijgen als een zeer helder en makkelijk te observeren stelsel.

[gerard van den braak]

Wat mij opviel was dat er een soort zeer grove ruis in het stelsel zit. In eerste instantie dacht ik aan een fout in het fotograferen of bewerken. Maar meer en meer neig ik er nu toch naartoe dat het daadwerkelijk signaal is. Misschien daadwerkelijk individuele zwakke sterren in het stelsel, misschien gecombineerd met het nodige waterstof gas? Als iemand hier theorieën over heeft, hoor ik het graag.

Een mooie en unieke foto Willem Jan die me aan het lezen zette. In het boek 'Atlas der Messier-Objekte' vond ik een interessante tekst die ik uit het Duits vertaalt heb. Het geeft antwoord op enkele vragen die je stelde.

Astrofysica
Net als M 32 is M 110 een metgezel van het Andromedastelsel M 31 en bevindt hij zich net als dit sterrenstelsel op een afstand van 2,5 miljoen lichtjaar. Met ongeveer 10 miljard zonsmassa's is het grootste begeleidende sterrenstelsel van M 31, maar met een diameter van slechts 16.000 lichtjaar blijft het een dwerg binnen de Lokale Groep van sterrenstelsels.
Sidney van den Bergh bedacht de term ‘sferoïde stelsel’ voor hen, evenals de zwakkere M 31-satellieten NGC 147 en NGC 185. De huidige classificatie beschouwt het als een dwergstelsel, terwijl het voorheen werd geclassificeerd als een elliptisch dwergstelsel van het type E5 of E6.
Sandage gaf haar zelfs het SO-type.
Hodge catalogiseerde in 1973 twaalf donkere nevels en beschreef de algehele vorm van M 110 als elliptisch, maar vervormd door getijdeneffecten van M 31. In 2005 vonden Corradi en collega's 75 mogelijke planetaire nevels in het veld van M 110; Na het aftrekken van de objecten van M 31 bleven er 35 leden van M 110 over.
Bijna de enige herkenbare structuren zijn twee donkere vlekken nabij het midden. Dit zijn stofwolken die atypisch zijn voor elliptische of bolvormige dwergstelsels. Ze zouden gevormd kunnen zijn door een getijdeninteractie van M 110 met hun moederstelsel. Tot 500 miljoen jaar geleden vond er een toename van de stervorming plaats. Het resultaat van een jongere stervormingsfase zijn 10-20 miljoen jaar oude B-sterren in een straal van 100 cm rond de kern, waarvan sommige zich al tot rode reuzen hebben ontwikkeld.
De meeste sterren zijn echter oude geelachtige zonnen. Dertig van hen in bolvormige sterrenhopen (RR Lyrae-sterren) die kenmerkend zijn voor sterrenhopen zijn gecatalogiseerd in M 110. Door ontmoetingen verloor M 110 ook een groot deel van het interstellair gas. Dit interstellair gas is een factor 10 minder dan in vergelijkbare sterrenstelsels en het draait in tegenovergestelde richting van de sterren in het stelsel. De recent zichtbare resultaten van de interacties met M 31 zijn te zien in opnames van een lichtbrug bestaande uit zwakke sterren die beide sterrenstelsels met elkaar verbindt. Deze 1 graad lange sterstroom begint in het noordwestelijke kwadrant van M 31 en valt op door de eigenschappen van zijn sterren, die aanzienlijk meer op M 110 lijken dan op M 31. Recente ontdekkingen van McConnachie et al. (2004) behandelen een directe verbinding tussen M 31 en M 110 in de vorm van een sterrenstroom.
M 110 heeft meer dan een dozijn bolvormige sterrenhopen met een helderheid tot m1.5. De helderste hiervan is G 73 met een visuele helderheid van 1.19. G 11 is meer dan 10 graad verwijderd van M 110, maar zijn lidmaatschap van M 110 is zeker, in tegenstelling tot G 9.
M 110 omvat niet G 51, die volgens huidige studies erg jong kan zijn en niet ouder dan 300 miljoen jaar. G 53 is waarschijnlijk ook een jong object maar geen familie van M110. Tot 2005 werden in M 110 vijf novae waargenomen, waarvan vier de afgelopen jaren. In 1957 vond Zwicky een nieuwe ster 7' ten noorden van de kern. In 1997 vond een supernova-zoekprogramma in Peking een sterretje van m18 meter op 7' ten zuidwesten van de kern van het sterrenstelsel. Op 15 augustus 1999 ontdekte het zoekprogramma van het Lick Observatorium eindelijk een 17.5 ster 4' ten noorden van de kern. In 2002 en 2004 werden nog twee novae gevonden met een magnitude van ongeveer 1,7 m in M 110. Shara en Neill schatte voor M110 een nova-snelheid van twee novae per jaar.

[Wjdrijfhout]

Leuk verhaal, Gerard, dank daarvoor! Er is dus veel meer gaande dan je zou verwachten, aangezien de eerste indruk toch veelal die is van een heldere, maar wat eentonige lichte vlek.

[Wjdrijfhout]

Op Astrobin kwam ik een discussie tegen over het al dan niet kunnen waarnemen van sterren in andere sterrenstelsels. Het lijkt er toch op dat de meeste waarnemingen van sterren in andere stelsels sterhopen blijken te zijn, geen sterren. Dat is ook wel logisch.
Maar één van de deelnemers aan de discussie had van dit onderwerp een diepgaande studie gemaakt en hij heeft foto's bekeken van Hubble, SDSS, 14" RASA telescopen etc en maandenlang min of meer sterren zitten tellen. Afijn, hij kwam ook naar voren met deze korrelige structuur. En het lijkt toch echt de lichtverdeling in het stelsel te representeren, beïnvloed door sterren en clusters. Met een wat grotere telescoop kun je dit soort detail dus daadwerkelijk vastleggen, wat op deze foto dus gebeurd is. Let wel, dit lukt alleen bij stelsels dichtbij. M110 staat op iets van 2.5MLy, dus daar wil het. Maar stelsels die op enkele tientallen miljoenen lichtjaren staan zijn gewoon een wazige blob licht.
Afijn, voor de liefhebbers van een redelijke geeky discussie, je kunt hem hier vinden: https://app.astrobin.com/forum/topic/23 ... ost=303692

[Astrovirus]

Ik denk zelfs dat met een snelle 15 cm telescoop hier heel vaag ook al iets van terug te zien is, zoals in mijn 2x2 mozaïek van een jaar of 2 geleden. Ook hier lijk er iets van een vage ruis in de helderheid van M110 te zitten die anders is als de ruis van de ruimte om het stelsel heen. Ook zijn de 2 donkere structuren die jij ook vast gelegd heb bij mij te zien. Toch wel leuk dat we op zo'n afstand van best een lichtzwak object dus tegenwoordig al detail weten vast te leggen.

Schermafbeelding 2026-05-23 121752.png (1.14 MiB) 491 keer bekeken

[Wjdrijfhout]

Ja Tim, denk dat je gelijk hebt. Jij begint ook al die korrelige structuur te zien.

[gerard van den braak]

N.a.v. de opmerking over de twee donkere structuren ben ik gaan zoeken naar een oude foto. Deze is van 2011, de pre-PI-tijd. Een warempel, ik zie met moeite die twee structuren ook. Leuk dat we op onze foto's zoveel informatie kunnen vinden, als je het herkent.
Deze foto is een sterk uitvergrote bijvangst van M31 waarvan je links boven nog wat ziet, vandaar die vette sterren.
.

m110_2011-10-02.jpg (259.11 KiB) 472 keer bekeken